Uluğ Bey Kimdir

Uluğ Bey (tam adı Mīrzā Muhammed Ṭārıḳ bin Şāh Ruḫ; d. 22 Mart 1393 Sultaniye, İran – ö. 27 Ekim 1449, Semerkand), Timur İmparatorluğu’nun 4. sultanı ve Türk Matematikçi ve astronomi bilgini.

ulugbeyTimur’un oğlu Şahruh’un oğludur. 1393’te Sultaniye şehrinde doğdu. Timur’un öldüğü sıralarda Uluğ Bey Semerkand’da bulunuyordu. Maveraünnehir’in Halil Sultan’ın saldırısı ve işgali üzerine, babasının yanına gitmek zorunda kaldı. Babası buraları yeniden idaresi altına aldı ve idareyi on altı yaşında olan Uluğ Bey’e bıraktı. Uluğ Bey, bu tarihten sonra, hem hükümdarlık yaptı ve hem de öğrenimine devam etti.

Uluğ Bey, bilgin ve olgun bir hükümdardı. Boş zamanını kitap okumak ve bilginlerle ilmi konular üzerinde müzakere ederek geçirirdi. Bölgesinin tüm bilginlerini etrafında toplamıştı. Uluğ Bey, dikkatlice okuduğu kitabı sözcüğü sözcüğüne hatırında tutacak kadar iyi bir hafızası vardı. Matematik ve astronomi bilgileri hayli ileri düzeydeydi.

Çalışmaları ve Zeyci
Uluğ Bey, bilime olan merakıyla Semerkand’ta bir medrese ve bir de rasathane yaptırdı. Kadı Zade bu medreseye başkanlık etti. Rasathane için bölgede bulunan tüm mühendis, alim ve ustaları Semerkand’a çağırtı. Kendisi için de bu rasathanede bir oda yaptırarak tüm duvar ve tavanları gök cisimlerinin manzaralarıyla ve resimleriyle süsletti. Rasathanenin yapım ve rasat aletleri için hiçbir harcamadan kaçınmadı. Rasathanede yapılan gözlemler, ancak on iki yılda bitirilebildi. Rasathanenin idaresi kendilerine verilen Cemşid gözlemlere başlandığı sırada Bursalı Kadızade Rumi gözlemler bitmeden ölmüştür. Rasathanenin tüm işleri o zaman genç olan Ali Kuşçu’ya kalmıştır. Bu gözlem üzerine Uluğ Bey, ünlü Zeycini düzenlemiş ve bitirmiştir. “Zeyç Kürkani” veya “Zeyç Cedit Sultani” adlı bu eser, birkaç yüzyıl doğuda ve batıda faydalanılacak bir eser olmuştur. “Zeyç Kürkani”, bazı kimseler tarafından açıklanmış ve Zeyç’in iki makalesi 1650’de Londra’da ilk olarak basılmıştır. Avrupa dillerinin birçoğuna çevrilmiştir. 1839’da cetvelleri Fransızca tercümeleriyle birlikte, asıl eser de 1846’da aynen basılmıştır. “Zeyç Kürkani”nin asıl kopyalarından biri Irak ve İran savaşlarından sonra Türkiye’ye getirilmiş ve halen Ayasofya kütüphanesindedir. Uluğ Bey’in idaresi zamanında fetihlerden çok babası zamanında olduğu gibi idaresi güçlendirilmiş ve önemli bilimsel gelişmeler yaşanmıştır.

Uluğ Bey, 1449’da Semerkand’da bir hile ile oğlu Abdüllatif tarafından öldürüldü.